WOORD VAN DE WEEK Kissebissen

WOORD VAN DE WEEK

Kissebissen

Over kissebissen valt heel wat te bakkeleien, schreef dagblad Trouw ooit. Waar komt dit woord eigenlijk vandaan?. Wel weet ik dat het als ‘kidze vidzen’ al in 1697 in het vroeg-Nieuw Nederlands voorkwam. Toen betekende het ‘beuzelen, zich druk maken om niets’. Bijna 100 jaar later was de betekenis veranderd in ‘kleingeestig twisten’, zoals in ‘daar valt hier niet te knorren noch te kissebissen’. Die betekenis heeft het eigenlijk nog steeds.

In het Overijssels kent men het woord ‘kizzebizze’, dat een uitbreiding zou kunnen zijn van ‘bissen’, in de betekenis van heen en weer drentelen, druk doen en niets uitvoeren, en afkomstig zou zijn uit het nieuw-Hoogduits: biesen, het rondhollen van het vee wanneer horzels de dieren schrik aanjagen. Een vorm die ook terugkomt in het woord ‘bison’. Grappig genoeg kent het Zeeuws de uitdrukking ‘kizzevizze’, maar dat betekent dan weer ‘fluisteren’.

Geen fotobeschrijving beschikbaar.
Vanwege dat heen en weer lopen van vee is het woord ‘bissen’ ook verwant aan ‘bezig’, dat als oude vorm ‘bisig’ kent en vandaar ook in het Engels bekend is als ‘busy’. Het ontwikkelde zich verder als ‘bezigen’, dat de betekenis ‘gebruiken’ kreeg. Door dat heen en weer lopen kreeg ‘bisen’’ook een betekenis als ‘op een dwaalspoor raken’, dat later vervoegd werd tot ‘bijster’.

In West-Nederland kende men in het Bargoens ‘klissebisse’, voor zeuren. Een ‘klissebis’ was dan weer een ‘kleinigheid’. Vermoedelijk is dat van ‘kissebissen’ overgenomen. Kissebissen komt, al naar gelang de tijd en de streek, in vele vormen voor, tenslotte: van kitsefitsen, tot kitsevitsen, kitsewitsen of zelfs kissebillen. Maar in 1941 dook een nieuwe betekenis op: ‘klessebessen’. ‘Klessebes’ was een typetje uit een NSB-cabaret dat op de radio werd uitgezonden. Het was een roddeltante die wat wij nu nepnieuws zouden noemen verspreidde.

Geen fotobeschrijving beschikbaar.

En aan geruchten was er geen gebrek in die oorlogsjaren, zeker toen iedereen zijn radio moest inleveren en afhankelijk was van wat er via de draadomroep aan nieuws rondging en wat de moedigen die stiekem naar Radio Oranje luisterden te melden hadden. Ondanks die ‘foute’ achtergrond bleef ‘klessebessen’ in het taalgebruik aanwezig als de verlengde vorm van ‘klessen’, een vorm die vooral in Noord-Nederland gebruikt wordt, aangezien de ts-klank vaak als ss wordt uitgesproken. Hoe een klein woordje tot een hele familie kan uitgroeien!

Geen fotobeschrijving beschikbaar.

Reacties

Populaire posts van deze blog

Oud en Wijs “DE MENS LIJDT HET MEEST, DOOR HET LIJDEN DAT HIJ VREEST.”

Wekelijks deelt Louis de chef kok van Belle de Fleurdelis in de uitzending van ‘Breien met Louis en Sophie’ een spreuk met de kijkers. Deze spreuk is alom bekend. Maar waar komt die uitspraak eigenlijk vandaan? Louis is op onderzoek uit gegaan en is de bibliotheek gaan raadplegen en heeft alle encyclopédies doorgespit; de Grote Larousse, de Winkler Prince, de Encyclopedia Brittanica en zo kwam hij erachter dat er geen eenduidig antwoord op is te geven. In de loop der jaren hebben vele mensen zich afgevraagd wie deze regels heeft gedicht. De meest genoemde namen zijn: Petrus Augustus de Genestet, Jac. Revius, Nicolaas Beets, Guido Gezelle of Christiaan Huygens. De gedachte achter het versje is al vaak verwoord, bijvoorbeeld door Montaigne (1533-1592): “Qui craint de souffrir, il souffre déjà de ce qu’il craint” (‘Wie het lijden vreest, lijdt al door wat hij vreest’). Nico Scheepmaker vond de overeenkomst met een Engels versje van (mogelijk) Thomas Chatterton die leefde van ...

Meer lezen

HET BIJZONDERE WOORD VAN VANDAAG: FLAMOES

Iedere week bespreken Louis en Sophie in hun uitzending op vrijdagavond een bijzonder woord en de oorsprong ervan. Je kunt hun verhalen hier teruglezen. Vandaag het leuke woord: FLAMOES Even was er twijfel of Louis zich vergist had en dit een recept zou zijn met een spelfout waardoor het vla-moes moest zijn? Iets als Vanillevla met perenmoes, of zoiets. Maar dat was het niet. De bedoeling was toch echt het woord flamoes! De betekenis is het vrouwelijk geslachtsdeel en het is misscien verrassend dat het helemaal niet duidelijk waar het vandaan komt. Er wordt door de kenners wel een verband gesuggereerd met het Duitse Möse zoals dat eind 18e eeuw wordt aangetroffen, of Mütze, dat wij kennen als ‘muts’ in de betekenis ‘domme vrouw’, maar het element fla- blijft dan onverklaard. Er is een woord ‘plamoes’, dat dunne slappe modder betekent, maar dat heeft ook geen aantoonbaar verband. Waarschijnlijk moet dan eerder gedacht worden aan een dialectvorm van het woord...

Meer lezen

OUD EN WIJS: In Nederland komt er nooit revolutie, want hier mag je niet op het gras lopen. Karl Marx (1818 – 1883)

Iedere week bespraken Louis en Sophie in hun uitzendingen in 2021 op vrijdagavond in de rubriek ‘Oud en Wijs’ een bijzondere spreuk of citaat. Je kunt ze hier teruglezen. Vandaag een bijzonder citaat over de Nederlandse politiek van Karl Marx. In zijn tijd werd Karl Marx omarmd maar ook gezien als die man met die opruiende ideeën. In die tijd werden fabrieksarbeiders in de fabriek bezocht door een mannen die kwamen vertellen over Marx en dat ze lid moesten worden van de bond, en vaak werden zij er ook weer uitgebonjourd. Wat zou zo’n man als Marx nu eigenlijk weten over Nederland? Maar misschien zal je dat toch verbazen! Zijn moeder was Nederlands en zijn vader had een Amsterdamse rabbijn als stiefvader. Zijn oom Martin was fabrikant van tabaksdozen in Nijmegen, zijn oom David advocaat in Amsterdam en Paramaribo en zijn tante Sophie trouwde een tabakshandelaar in Zaltbommel. Zij gaven Marx een tijdlang onderdak toen hij zonder geld zat en Das Kapital aan het sch...

Meer lezen

Salon van Weleer

Zoeken in deze blog