WOORD VAN DE WEEK Klerennamen

 

Deze week in ‘Woord van de week’ niet één woord, maar een aantal woorden. Het is opvallend hoeveel kledingstukken naar bekende mensen en/of hoogwaardigheidsbekleders zijn genoemd. Soms omdat zij een rol hebben gespeeld bij het tot stand komen van het kledingstuk, maar vaker is het tamelijk willekeurig waarom het naar deze persoon is genoemd. Vaak weten we niet eens meer dat het om persoonsnamen gaat, maar is de naam synoniem geworden met een voorwerp.

Zo is er de molière, een lage schoen die met een veter gesloten wordt. Dit model schoenen werd in de 19^e eeuw populair en wordt nog steeds gedragen. Genoemd naar de Franse toneelschrijver Molière, pseudoniem van Jean-Baptiste Poquelin, die leefde van 1622-1673. Hij staat bekend om zijn satirische komedies, die nog steeds gespeeld worden, zoals ‘De vrek’, ‘De ingebeelde zieke’, of ‘Tartuffe’. De schoen ‘molière’ heet alleen in Nederland zo, omdat dit model in zijn tijd al veel gedragen werd. In Frankrijk heet de schoen dan weer ‘richelieu’, naar de staatsman Richelieu (1585-1642), eigenlijk Armand Jean du Plessis, cardinal de Richelieu, die wij kunnen kennen uit het boek ‘De drie musketiers’ van Alexandre Dumas père, als tegenstander van de Franse koning en zijn lijfwacht, de musketiers.

 

Het colbert is genoemd naar de Franse staatsman Jean-Baptiste Colbert (1619-1683) en is een jasje zonder panden. Het hoe en waarom van de benaming is niet bekend, het model jasje werd pas gedragen vanaf de 19^e eeuw en komt in 1881 voor het eerst voor in een advertentie. Wat de staatsman Colbert ermee te maken heeft is onduidelijk, hij was een van de bekendste Franse staatslieden uit de Franse Gouden Eeuw. Hij had enige bemoeienis met de Franse kant- en textielindustrie, maar of dat de reden is, weten we niet. Van de echtgenoot van koningin Victoria, prins Albert van Saxen-Coburg en Gotha, wordt verteld dat hij vanwege een groeiend buikje zijn onderste knoopje open liet staan van zijn jasjes, een gebruik dat aan het hof werd overgenomen en zich daarna over het land en de wereld verspreidde. Nog steeds is het niet gebruikelijk het onderste knoopje van het colbert te sluiten.

 

Zo’n buikje bij mannen heet ook wel een ‘embonpoint’, een verbastering van het Franse ‘en bon point’, dat ‘in goede conditie’ betekent en een eufemisme is voor ‘weldoorvoed’. Naar prins Albert is ook een jas vernoemd, de ‘prinsalbert’, een lange geklede jas, die ook wel ‘Edwardiaans’ wordt genoemd, naar zijn zoon die na het overlijden van Victoria koning werd. Dit wellicht om verwarring te voorkomen met die andere ‘prins Albert’, die de prins volgens zeggen heeft gedragen: een piercing door de onderkant van de eikel. Naar verluidt prettig voor beide echtelieden, Albert en Victoria kregen dan ook negen kinderen, voor de prins op 42-jarige leeftijd overleed.De spencer, een mouwloze trui, die zijn leven begon als een kort modieus jasje, is genoemd naar de Britse politicus George John Spencer (1758-1834) die minister van Marine was toen de spencer populair was. Midden jaren ’30 raakte het woord in ongebruik, maar dook in de jaren ’70 weer op als benaming voor een mouwloze trui.

Het noemen van zaken naar personen noemen we ‘eponiemen’. Veel zijn bekend, maar andere zijn in de geschiedenis verloren gegaan. Zo is het ‘kiekje’ afkomstig van de fotograaf Israël Kiek, die in 1858 in Leiden een fotozaak begon en veel Leidse studentengroepen fotografeerde, wat vaak snel moest gebeuren vanwege de alcoholinname door zijn onderwerp. ‘Kiekjes’, dus.