Doorgaan naar hoofdcontent

WOORD VAN DE WEEK: MATRAS


In het jaar 2021 bespraken Louis en Sophie wekelijks een bijzonder woord van weleer in hun uitzendingen. Je kunt ze hier nog eens nalezen. 
Geen fotobeschrijving beschikbaar. 

De matras is een alledaags gebruiksvoorwerp waar je vele uren mee doorbrengt. Maar waar komt het woord ‘matras’ eigenlijk vandaan? Al in de jaren 1380 schreef men ‘maeltraets, daermede dat alle de banke ... verdect waren, ‘zitkussens, waarmee alle banken bedekt waren’. In de 15e eeuw werd dat geschreven als ‘een matrasse oft stroosack onder dbedde’, Kiliaan omschrijft het in 1599 in het vroeg nieuw Nederlands als mattras, materassa, met de betekenis van  ‘zitkussen, aanligbed, wollen bed; slaapmat’. 

Geen fotobeschrijving beschikbaar.
Ontleend aan Oudfrans martras ‘zitkussen, beddenzak’ zo schreef men in 1377; en eerder al materas ‘tapijt waarop men slaapt’ zo is in 1306 te lezen, dat zelf ontleend is aan Italiaans materasso ‘zitkussen, beddenzak’ dat al voor 1306 werd gebruikt en/of aan middeleeuws Latijn materacius, materacium; op hun beurt zijn de Italiaanse en middeleeuws-Latijnse woorden ontleend aan Arabisch al maṭraḥ ‘het zitkussen’, letterlijk ‘het neergeworpen ding’, dat behoort bij het werkwoord ṭaraḥa ‘werpen, neerwerpen’. De Arabieren gebruikten het voorwerp niet om op te slapen, maar om op te zitten en aan te liggen. 
En dan hebben we het nog niet eens over de gewoonte om meisjes die zich promiscue gedragen ‘matras’ te noemen. Dezelfde promiscuïteit die bij jongens prijzenswaardig is. Hoewel het ook in het homojargon voor een promiscue homo wordt gebruikt.

Geen fotobeschrijving beschikbaar.
Het woord heeft dan weer geen verband met ‘Maitresse’ dat letterlijk meesteres betekent en wel gebruikt werd voor de vrouw van de schoolmeester. 
De betekenis van ‘bijzit’ ontstaat pas in de 17e eeuw en verdringt in de 19e eeuw de oorspronkelijke betekenis. 

Reacties

Een reactie posten

Populaire posts van deze blog

Oud en Wijs “DE MENS LIJDT HET MEEST, DOOR HET LIJDEN DAT HIJ VREEST.”

    Wekelijks deelt Louis de chef kok van Belle de Fleurdelis in de uitzending van ‘Breien met Louis en Sophie’ een spreuk met de kijkers. Deze spreuk is alom bekend. Maar waar komt die uitspraak eigenlijk vandaan? Louis is op onderzoek uit gegaan en is de bibliotheek gaan raadplegen en heeft alle encyclopédies doorgespit; de Grote Larousse, de Winkler Prince, de Encyclopedia Brittanica en zo kwam hij erachter dat er geen eenduidig antwoord op is te geven. In de loop der jaren hebben vele mensen zich afgevraagd wie deze regels heeft gedicht. De meest genoemde namen zijn: Petrus Augustus de Genestet, Jac. Revius, Nicolaas Beets, Guido Gezelle of Christiaan Huygens. De gedachte achter het versje is al vaak verwoord, bijvoorbeeld door Montaigne (1533-1592): “Qui craint de souffrir, il souffre déjà de ce qu’il craint” (‘Wie het lijden vreest, lijdt al door wat hij vreest’). Nico Scheepmaker vond de overeenkomst met een Engels versje van (mogelijk) Thomas Chatterton die leefde van ...
Een reactie posten
Meer lezen

HET BIJZONDERE WOORD VAN VANDAAG: FLAMOES

Iedere week bespreken Louis en Sophie in hun uitzending op vrijdagavond een bijzonder woord en de oorsprong ervan. Je kunt hun verhalen hier teruglezen. Vandaag het leuke woord: FLAMOES  Even was er twijfel of Louis zich vergist had en dit een recept zou zijn met een spelfout waardoor het vla-moes moest zijn? Iets als Vanillevla met perenmoes, of zoiets.  Maar dat was het niet. De bedoeling was toch echt het woord flamoes! De betekenis is het vrouwelijk geslachtsdeel en het is misscien verrassend dat het helemaal niet duidelijk waar het vandaan komt.  Er wordt door de kenners wel een verband gesuggereerd met het Duitse Möse zoals dat eind 18e eeuw wordt aangetroffen, of Mütze, dat wij kennen als ‘muts’ in de betekenis ‘domme vrouw’, maar het element fla- blijft dan onverklaard.   Er is een woord ‘plamoes’, dat dunne slappe modder betekent, maar dat heeft ook geen aantoonbaar verband. Waarschijnlijk moet dan eerder gedacht worden aan een dialectvorm van het woord...
Een reactie posten
Meer lezen

OUD EN WIJS: In Nederland komt er nooit revolutie, want hier mag je niet op het gras lopen. Karl Marx (1818 – 1883)

Iedere week bespraken Louis en Sophie in hun uitzendingen in 2021 op vrijdagavond in de rubriek ‘Oud en Wijs’ een bijzondere spreuk of citaat. Je kunt ze hier teruglezen. Vandaag een bijzonder citaat over de Nederlandse politiek van Karl Marx.   In zijn tijd werd Karl Marx omarmd maar ook gezien als die man met die opruiende ideeën.  In die tijd werden fabrieksarbeiders in de fabriek bezocht door een mannen die kwamen  vertellen over Marx en dat ze lid moesten worden van de bond, en vaak werden zij er ook weer uitgebonjourd. Wat zou zo’n man als Marx nu eigenlijk weten over Nederland?  Maar misschien zal je dat toch verbazen! Zijn moeder was Nederlands en zijn vader had een Amsterdamse rabbijn als stiefvader. Zijn oom Martin was fabrikant van tabaksdozen in Nijmegen, zijn oom David advocaat in Amsterdam en Paramaribo en zijn tante Sophie trouwde een tabakshandelaar in Zaltbommel. Zij gaven Marx een tijdlang onderdak toen hij zonder geld zat en Das Kapital aan het sch...
Een reactie posten
Meer lezen