OUD EN WIJS ‘Ik wantrouw de mensen die in een ton zijn opgegroeid en nooit anders dan door een gaatje hebben gekeken.’ François Rabelais

François Rabelais, geboren in La Devinière (in de buurt van Chinon) in 1483, al wordt soms 1494 verondersteld, en overleden in Parijs op 9 april 1553) was één van de meest geleerde 16e-eeuwse Fransen. Begonnen als Franciscaner monnik, omdat men toentertijd alleen als je heel rijk was kon gaan studeren of als je monnik was. Die hadden bibliotheken vol met boeken. Hij studeerde Grieks en Latijn, geneeskunde, filologie en rechten.

Filologie is de leer van taal- en letterkunde van dode talen. Rabelais studeerde aan de universiteiten van Poitiers en Montpellier. Hij was één van de bekendste humanisten uit de renaissance. Humanisten wilden door de studie van het verleden en de klassieken de mens de gelegenheid geven zijn werkelijke bestemming te bereiken. Daarbij was taalonderwijs een belangrijk onderdeel. Dat is wat de mens van de dieren onderscheidt en in staat stelt tot filosoferen en zich ook moreel ontwikkelen. Daar hoort ook een gevoel voor esthetiek bij.

Esthetiek kan zich in van alles uiten en tot uitdrukking komen in alles wat je doet. Zoals wanneer je probeert lekker eten te maken, maar dat moet er ook goed uit zien. Dat is een onderdeel van de smaakbeleving. Iets wat er lekker uitziet, smaakt ook beter. Dat is regelmatig het probleem met de Nederlandse keuken. Buitenlanders gruwen van wat wij eten, niet alleen de boterham met kaas, die hier voor de lunch doorgaat, maar ook de vele stamppotten. Het ziet er vaak niet uit, dus is eten niet meer dan het onderhouden van het lichaam en schuift iedereen het naar binnen en gaat weer verder.

Naast zijn werk als arts, waarvoor hij naar Lyon verhuisde, een van de intellectuele centra van Frankrijk, bewerkte hij Latijnse teksten voor drukker Sébastien Gryphe, een Duits-Franse boekdrukker in Lyon, Frankrijk. Deze droeg bij tot de verspreiding van literatuur van de klassieke oudheid onder Franse humanisten en hugenoten. Het bekendste werk van Rabelais is ‘Gargantua en Pantagruel’ is een reeks van vijf romans, gepubliceerd tussen 1532 en 1564, over de avonturen van twee reuzen, vader Gargantua en zijn zoon Pantagruel, extravagant en satirisch beschreven.

Gargantua en Pantagruel wordt tot de belangrijkste werken van de wereldliteratuur gerekend. Er wordt vermoed dat het boek zelfs Shakespeare heeft beïnvloed. schrijvers als Sterne, Nashe, Diderot, Voltaire en De La Fontaine waren bewonderaars van Rabelais. Op de Universiteit van Parijs, de Sorbonne, werd het boek verafschuwd, maar de Franse koning was er zeer gecharmeerd van. Daardoor durfde Rabelais de laatse delen onder zijn eigen naam, in plaats van onder een pseudoniem, te publiceren.   Voltaire zag in het boek 'een historische parabel tegen het christendom'. Het boek werd meerdere keren volledig vertaald in het Nederlands, de eerste keer al in 1682 door N.J. Wieringa. Zeer bekend werden de negentiende-eeuwse Franse uitgaven met illustraties van Gustave Doré.

Rabelais vroeg de paus om van de Franciscanen naar de Benedictijnen te mogen overstappen, omdat de Franciscanen zich met zijn studies bemoeiden en zijn blikveld beperkten. Die wilden hem alleen door een gaatje laten kijken…