Salon van Weleer

Het was een stralende dag. Sophie, de 1e huishoudster van mevrouw Belle de Fleurdelis, was na het uitvoeren van de gebruikelijke huishoudelijke taken naar de keuken afgezakt. Nu deed zij dat meestal als het tijd was voor een pauze, om even een fijne kop koffie of thee te nuttigen met de Franse chef-kok van mevrouw, Louis. Die had dan meestal ook iets lekkers erbij om op te smikkelen. Ofwel iets dat versgebakken uit de oven van het oude, vertrouwde, houtgestookte fornuis kwam, ofwel iets dat van gisteren was overgebleven. En als men Sophie mocht geloven, waren die versnaperingen van gisteren vaak nog lekkerder dan de dag ervoor. Dan hadden alle smaken op elkaar in kunnen werken.   Het was niet alleen vandaag een mooie dag. De afgelopen dagen waren ook erg mooi geweest, al was het toen niet zó warm als nu. In de keuken stonden dan ook alle ramen tegen elkaar open om een beetje een koele luchtstroom te genereren. Het werkte maar gedeeltelijk. Een gevolg van het mooie ...

  Sinds 1975 is iedereen verplicht in de auto een gordel te dragen. Dat ging niet van harte. Diverse reclamecampagnes van het aloude Postbus 51 moesten de mensen ervan doordringen dat het dragen van een gordel levensreddend kon zijn. Daarvoor was er om te beginnen een naamsverandering nodig; eerst heetten ze ‘veiligheidsgordels’. Automobilisten vonden dat zij wel zelf voor de veiligheid zorg konden dragen. Maar dat is buiten de andere verkeersdeelnemers gerekend. Geen enkele automobilist gaat van huis met het idee ‘laat ik vandaag eens een vreselijk ongeluk krijgen’, en toch gebeuren zij dagelijks. De uitvinding van de veiligheidsgordel is de Britse luchtvaartpionier George Cayley. De gordel was er dus al voor de auto en zelfs voor het vliegtuig. Cayley, ook uitvinder van de rupsband, experimenteerde met zweefvliegtuigen: grote vleugels met een karretje eronder in de vorm van een bootje. Die konden vliegend van een heuvel afdalen. Om de piloot te beschermen werd er een gordel gebru...

RECEPT VAN WELEER  Feta en olijvencake Sophie, de eerste huishoudster van mevrouw Belle de Fleurdelis, was op haar oude vertrouwde fiets, haar ‘coursier en acier’ zoals de Franse chef-kok van mevrouw, Louis, het noemde, onderweg naar het dorp. Ze had dat eens aan mevrouw gevraagd, wat de betekenis daarvan was. Belle was nu eenmaal wat beter onderlegd in het Frans dan Sophie. Die had al op jonge leeftijd de schoolbanken moeten verruilen voor een betrekking bij een mevrouw. Dat had zij eigenlijk best jammer gevonden, maar zo lagen de kaarten nu eenmaal. Bovendien hadden vader en moeder dan één mond minder te voeden in het karige huishouden dat zij voerden. Aan de andere kant had zij in de loop der jaren een heleboel opgestoken in het huishouden van de financieel zeer goed voorziene Belle de Fleurdelis. Niet alleen hoe zo’n huishouden reilde en zeilde, ook de avonturen die mevrouw had beleefd openden haar ogen voor wat er buiten de villa van Weleer plaatsvond. Plus de bijzondere mense...

Kookboeken zijn er in alle soorten en maten, vaak geschreven door ‘keukenmeiden’ met namen als ‘Betje’ of ‘Aaltje’, maar de eerste vrouw die een kookboek uitgaf onder haar eigen naam, was Rijntje Biljardt in 1840. Toen verscheen ‘Rijntje Biljardt, de door veeljarige ondervinding geleerde keukenmeid’ met als ondertitel ‘Verzameling van onderrichtingen hoe men teh moet aanleggen om op eene zuinige en smakelijke wijze in het huishouden gebruikelijke spijzen toe te bereiden, zoowel wat het koken, braden en stooven betreft, als het droogen en bereiden van confituren, enz.’ Een kookboek dat niet alleen chique gerechten bevat, maar ook het voedsel voor de meer eenvoudige dis.  Het is aannemelijk dat zij niet alle gerechten zelf bedacht heeft, aangezien sommige recepten in verschillende oude uitgaven terugkomen. Die zijn wellicht overgenomen uit de verschillende kookschriftjes die in de huizen waar zij kookte gebruikt werden, oude familierecepten gebruikte en haar eigen bedachte gerechten ...

1 Aprilgrappen zijn internationaal, in Frankrijk heet het ‘poisson d’avril’, Aprilvis, in Engelstalige landen ‘April Fools’ Day’ en in Rusland heet het ‘День Дурака’, Dyen Doeraka’, Dag van Dwaasheid. Over de oorsprong van de 1 aprilgrap bestaan veel verschillende verhalen. Er wordt gedacht dat de overgang van de Juliaanse naar de Gregoriaanse kalender in 1582 de oorsprong was, toen Nieuwjaar werd verplaatst van de periode van 25 maart tot 1 april naar 1 januari. Wie dit weigerde te accepteren of vergat kreeg grappige presentjes of werd uitgenodigd voor niet-bestaande feestjes. In Nederland wordt vaak gedacht dat het te maken heeft met het ontzet van Den Briel op 1 april 1572, oorsprong van het gezegde ‘Op 1 april verloor Alva zijn bril’. De gevreesde Hertog van Alva was door Filips II van Spanje met een leger naar de Lage Landen gestuurd om het verzet van de protestanten te breken. Bij Den Briel begonnen de Geuzen aan de opmars.  Waarschijnlijker is dat het is ontstaan uit het Fra...

Het zal u wellicht niet ontgaan zijn dat het deze week 50 jaar geleden is dat de opnamen voor de epische oorlogsfilm ‘A bridge too far’. Het zou destijds met een budget van 25 miljoen dollar de duurste film aller tijden worden. Voor Nederland was het een ongekende invasie van wereldberoemde sterren die allemaal aan de film meewerkten. Daarnaast werden er elke dag honderden figuranten ingezet voor de diverse massascènes. Het script voor de film was geschreven naar het boek van de Iers-Amerikaanse schrijver Cornelius Ryan. Die werkte in 1941 als journalist in Londen bij de Daily Telegraph, waar hij de luchtoorlog in Europa voor versloeg. Toen Amerika zich in de oorlog mengde vloog hij onder meer mee met 14 bombardementsmissies van de Amerikaanse luchtmacht. Later voegde hij zich bij het 3e Leger onder leiding van generaal George Patton en volgde daar de verrichtingen in Europa tot het einde van de oorlog in 1945. Na het verzamelen van informatie en het afnemen van meer dan 1000 interview...

Het bezoek van Kiki, de Indische collega van Louis, de Franse chef-kok van mevrouw Belle de Fleurdelis in de villa van Weleer, (zie Recept van Weleer 238) was uitgelopen op een bijzonder gezellige avond. Na het verorberen van de romige kip in pindasaus, naar recept van dezelfde Kiki, was er een jolige sfeer ontstaan. De twee mannen haalden herinneringen op aan de tijd dat zij samen hadden gewerkt in de keuken van een baron en barones in Parijs. Aan de bijzondere gerechten die zij voor feestelijke gelegenheden klaar hadden gemaakt, de liflafjes waar mevrouw de barones zo van hield en het bijzondere gezelschap waar zij in hadden verkeerd.  Dat waren niet alleen de gasten die door de heer en mevrouw des huizes werden ontvangen, ook het personeel dat in en rond het paleisachtige gebouw werkzaam was. De eenogige tuinman, bijvoorbeeld, die de naar 17e-eeuws voorbeeld ingerichte tuinen om het huis moest onderhouden. Omdat hij door het gebrek van een oog moeite had met het zien van diepte,...

Drie dagen nadat zij in Gibraltar in het huwelijk zijn getreden, arriveren John Lennon en Yoko Ono in een witte Rolls Royce bij het Amsterdamse Hilton Hotel voor hun spraakmakende ‘Bed-In’. Ze zullen een week in bed blijven en interviews geven over de noodzaak van wereldvrede aan wie het maar horen wil. Van 9 uur ’s ochtends tot 9 uur ’s avonds is de pers welkom in suite 902. Niet zomaar gekozen: 9 is het geluksgetal van John. Boven het bed hangen plakkaten met de tekst ‘Hair peace’ en ‘Bed peace’ voor wie het nog niet duidelijk was. In die tijd zijn de Beatles al volop uit elkaar aan het vallen. Tekenend daarvoor is dat er geen enkele Beatle bij het huwelijk van Paul McCartney en Linda Eastman aanwezig is, 8 dagen voordat John en Yoko in het huwelijksbootje stappen. Daar is ook geen enkele Beatle bij. John en Yoko willen zo snel mogelijk na Paul en Linda trouwen, maar dat heeft nogal wat voeten in de aarde. Trouwen op de veerboot van Engeland naar Europa mag vanwege regelgeving niet, ...

De lente leek nu toch echt begonnen. Het was droog, de lucht was helderblauw, met hier en daar een wolkje. De zon scheen volop en ondanks dat het nog vroeg in het voorjaar was, was het al behoorlijk warm. Zeker op plaatsen die niet in de wind lagen. Sophie, de 1e huishoudster van mevrouw Belle de Fleurdelis, stond op een trapje te zweten bij het lappen van de ramen aan de binnenkant van de villa van Weleer. Het was niet zo’n goed moment om dit klusje aan te pakken. Niet wetend wat het voor weer zou worden, was zij aan de andere kant van de villa begonnen. Nu had zij daar een beetje spijt van. Ze had het beter andersom kunnen doen, dan had zij nu aangenaam in de schaduw staan lappen. Anderzijds had zij wel het voordeel dat ze nu precies kon zien of, en zo ja waar, er nog strepen op de ruiten stonden. Die ging zij dan te lijf met spiritus en proppen krantenpapier. Daarbij moest zij wel opletten dat ze daarvoor geen kranten pakte die mevrouw nog niet gelezen had. Meestal liep deze een paa...

Alexander Fleming is onsterfelijk geworden door zijn ontdekking van de penicilline, waarmee miljoenen mensenlevens zijn gered. Ook nu nog, al zijn er nu meer verschillende vormen van antibiotica voorhanden. Er duikt zelfs een ander gevaar op: bacteriën die resistent worden tegen diezelfde antibiotica, waardoor mensen weer overlijden aan aandoeningen die anderhalve eeuw lang gemakkelijk te genezen waren. Daarom wordt er weer actief gezocht naar middelen waar bacteriën niet resistent tegen zijn. Eeuwenlang, al sinds de oude Grieken en Romeinen, was er een tamelijk simpele behandeling voor allerlei kwalen waar de mens aan kon lijden. Van hoofdpijn, koortsen en snelle hartslag tot onregelmatige menstruatie, waterzucht, steenvorming in de blaas, zwangerschap en de pest was er één behandeling: aderlaten. Dat werd al in oude Egyptische papyri beschreven. De methode waarmee er werd adergelaten verschilde; van een sneetje in een ader maken en het bloed eruit laten lopen, tot het plaatsen van sp...

12 oktober 1956 was een grote dag voor alle vrouwen in Nederland. Op die dag werd Marga Klompé de eerste vrouwelijke minister van ons land en benoemd tot minister van Maatschappelijk Werk in het kabinet Willem Drees III. Drees kent iedereen ongetwijfeld als de ‘vader’ van de Algemene Ouderdoms Wet, die vlak daarvoor in juni 1956 was ingevoerd en iedereen van 65 jaar en ouder een inkomen gaf, als men tenminste 50 jaar in het koninkrijk woonachtig was geweest. Tegenwoordig is die leeftijd afhankelijk van de geboortemaand en kan de AOW-gerechtigde leeftijd oplopen tot 67 jaar. De emancipatie van de vrouw is een lange weg gegaan. In 1870 was Aletta Jacobs de eerste vrouw die als toehoorder aan de HBS mocht leren en een jaar later nog toestemming aan de minister moest vragen om te mogen gaan studeren. Diezelfde minister, Thorbecke, moest ook toestemming geven om de examens af te mogen leggen, waarna zij de eerste vrouwelijke arts in Nederland werd. Mede door de politieke onrust in Europa, m...

In maart 1959 kwam de eerste DAF personenauto van de lopende band. Al in februari 1958 aangekondigd op de AutoRAI, maar toen was de wagen nog niet helemaal productierijp. Desondanks werden er al 4000 bestellingen geplaatst. Het zou de eerste van een lange rij automatische modellen worden, van een internationale kwaliteit, maar met een langdurig en moeilijk imagoprobleem.  De gebroeders Van Doorne, Hub en de jongere Wim, begonnen aanvankelijk in 1928 een machinefabriekje. In die branche waren zij in Woonplaats Deurne al werkzaam geweest. Begonnen in constructiewerk, leidde dit tot het vervaardigen van opleggers. Dat werd zo succesvol dat al twee jaar later in Eindhoven een fabriek in opleggers geopend kon worden, die vanaf 1932 onder de naam Van Doorne's Aanhangwagen Fabriek, afgekort D.A.F.. Met name Hub was iemand die steeds bezig was om technische verbeteringen toe te passen en uitvindingen te doen. Zo werd er een losser ontwikkeld om spoorwegladingen over te laden en een zogenaa...

Op 25 en 26 februari werd er onder meer in Amsterdam, Zaandam en Hilversum gestaakt tegen de Jodenvervolging door de Duitse bezetter. Die had in de dagen ervoor als represaille voor de dood van WA-man Hendrik Koot in de Amsterdamse jodenbuurt met veel geweld 427 mannen opgepakt en afgevoerd naar een concentratiekamp. Zij eindigden in kamp Mauthausen. Daar werden zij onder andere in de granietgroeve tewerkgesteld, met een beruchte trap met 186 treden. Daar liet menigeen, verzwakt door mishandeling, straf, ziekte en honger, het leven, voor zover zij niet werden doodgeslagen, opgehangen of doodgeschoten. Aan de staking gingen maanden van provocaties en vechtpartijen door WA-mannen, de ‘Weer Afdeling’ van de NSB, vooraf. De Duitsers lieten dat toe en verhinderden de politie in te grijpen. In de jodenbuurt werden willekeurig mensen uit hun huis gesleurd en mishandeld op straat, ruiten ingegooid en meubilair vernield, naar voorbeeld van de Kristallnacht. Op het Rembrandtsplein werd er met de...

Dat Nederland een schaatsland pur sang is, staat buiten kijf. Er wordt al eeuwen geschaatst, zodra de winter het toelaat. Heel vroeger bond men dierenbotten onder de schoenen, zogenaamde ‘glissen’, vastgemaakt met pezen en duwde zich voort met prikstokken. Afzetten op de zijkant was onmogelijk door de vorm van de botten. Die bevatten relatief veel vet, zodat zij niet aan het ijs bleven kleven. Er zijn beschrijvingen van wedstrijden op 5 of 8 kilometer overgeleverd uit 1555. Glissen werden tot het begin van de 19e eeuw gebruikt, door wie zich geen schaatsen konden veroorloven, of door kinderen, om hen aan het ijs te laten wennen. De eerste legendarische Nederlandse schaatser was natuurlijk Jaap Eden. Op 16-jarige leeftijd won hij zijn eerste wedstrijd, 160 meter op de korte baan. In 1893, 1895 en 1896 werd hij wereldkampioen allround in respectievelijk Amsterdam, Hamar en Sint Petersburg. In 1894 haalde hij twee wereldrecords, op de vijf kilometer, dat zeventien jaar bleef staan. Ook de...

Iedere week bespreken Louis en Sophie in hun uitzending op vrijdagavond een bijzonder woord en de oorsprong ervan. Je kunt hun verhalen hier teruglezen. Vandaag het leuke woord: FLAMOES  Even was er twijfel of Louis zich vergist had en dit een recept zou zijn met een spelfout waardoor het vla-moes moest zijn? Iets als Vanillevla met perenmoes, of zoiets.  Maar dat was het niet. De bedoeling was toch echt het woord flamoes! De betekenis is het vrouwelijk geslachtsdeel en het is misscien verrassend dat het helemaal niet duidelijk waar het vandaan komt.  Er wordt door de kenners wel een verband gesuggereerd met het Duitse Möse zoals dat eind 18e eeuw wordt aangetroffen, of Mütze, dat wij kennen als ‘muts’ in de betekenis ‘domme vrouw’, maar het element fla- blijft dan onverklaard.   Er is een woord ‘plamoes’, dat dunne slappe modder betekent, maar dat heeft ook geen aantoonbaar verband. Waarschijnlijk moet dan eerder gedacht worden aan een dialectvorm van het woord...