Eén van de geschiedkundige feiten die haast elke Nederlander uit het hoofd kent is, naast ‘1600 Slag bij Nieuwpoort’ de moord op Willem van Oranje op 10 juli 1584 in de Prinsenhof in Delft. Ook de naam van de moordenaar is al te bekend, of beter gezegd: berucht. De naam van Balthasar Gerards heeft de eeuwen doorstaan.
Gerards werd in 1557 geboren in Vuillafans in de oostelijke provincie Franche-Comté, vlakbij Besançon. Hij kreeg een streng-katholieke opvoeding en ging op 12-jarige leeftijd studeren in Dole, waar Willem van Oranje ooit stadhouder was. Voor Gerards was het een verrader, omdat hij de kant van de protestanten had gekozen, die zich verzetten tegen de Spaanse overheersing van Nederland door koning Filips II, zoon van Karel V. Filips liet Willem in 1580 vogelvrij verklaren na zijn bekendmaking dat hij de vervolging van de protestanten fout vond en ontzegde Willem de toegang tot de Nederlanden.
Gerards nam zich direct voor Willem te doden toen hij in 1581 van de vogelvrijverklaring hoorde. De uitgeloofde beloning van 25.000 gouden kronen (nu zo’n 3 miljoen euro) en in de adelstand verheven worden, zal daar wellicht in hebben meegespeeld. Op weg naar Delft bezocht hij zijn neef Jean Duprel in Luxemburg en vernam dat er een aanslag was gepleegd door Jean Jaureguy. Die was echter mislukt en Gerards trad in het leger om te proberen dichter bij van Oranje te komen. Na enkele veldtochten werd hem duidelijk dat dat niet werkte en omdat zijn neef ontslag uit het leger weigerde, deserteerde hij in 1584.
De landvoogd van de Nederlanden, de hertog van Parma had weinig fiducie in Gerards handelen, maar gaf te kennen dat deze zijn gang mocht gaan. Gerards nam de valse naam van François Guyon aan en meldde zich in Delft. Hij werd aangenomen en op reis gestuurd naar Frankrijk, waarbij hij op de terugweg twee pistolen kocht. Op 10 juli liet hij weten graag met de prins te willen spreken, die hem een audiëntie gunde na het middageten. Toen de prins daarna de trap afkwam schoot Gerards tweemaal, waarbij hij Willem van Oranje op slag doodde. Onderzoek wijst uit dat hij zijn beroemde laatste woorden: "Mon Dieu, ayez pitié de mon âme... Mon Dieu, ayez pitié de ce pauvre peuple.", nooit heeft kunnen uitspreken.
Gerards werd op de vlucht gepakt en opgesloten. Omdat de schepenen wilden weten wie zijn opdrachtgever was, werd hij gemarteld: geslagen, opgehangen met aan elke grote teen 150 pond, naalden onder zijn nagels gestoken en meer. Uiteindelijk noemde hij de hertog van Parma. Daarna werd hij ter dood veroordeeld op een nog gruwelijker wijze: de rechterhand met een gloeiend ijzer afgeknepen, vlezige delen van het lichaam eveneens afgeknepen, levend gevierendeeld, het hart uitgesneden, het hoofd afgehakt en op een staak gespietst. Zijn lichaamsdelen werden op vier verschillende poorten van Delft tentoongesteld. 
Zijn familie probeerde de beloning op te eisen, maar Spanje was tamelijk bankroet. Wel kregen zij drie ‘heerlijkheden’ in Franche-Comté die van Willem waren geweest. Lang hebben zij er niet van kunnen genieten, omdat de katholiek gebleven eerste zoon van Willem de bezittingen met succes opeiste. In Vuillafans is een straat naar Balthasar Gerards genoemd. In de jaren ’80 van de vorige eeuw was er een succesvolle Amsterdamse punkband die zich ‘Balthasar Gerards Kommando’ noemde, analoog aan en met een knipoog naar linkse terreurorganisaties.
Reacties
Een reactie posten