Salon van Weleer

Drie dagen nadat zij in Gibraltar in het huwelijk zijn getreden, arriveren John Lennon en Yoko Ono in een witte Rolls Royce bij het Amsterdamse Hilton Hotel voor hun spraakmakende ‘Bed-In’. Ze zullen een week in bed blijven en interviews geven over de noodzaak van wereldvrede aan wie het maar horen wil. Van 9 uur ’s ochtends tot 9 uur ’s avonds is de pers welkom in suite 902. Niet zomaar gekozen: 9 is het geluksgetal van John. Boven het bed hangen plakkaten met de tekst ‘Hair peace’ en ‘Bed peace’ voor wie het nog niet duidelijk was. In die tijd zijn de Beatles al volop uit elkaar aan het vallen. Tekenend daarvoor is dat er geen enkele Beatle bij het huwelijk van Paul McCartney en Linda Eastman aanwezig is, 8 dagen voordat John en Yoko in het huwelijksbootje stappen. Daar is ook geen enkele Beatle bij. John en Yoko willen zo snel mogelijk na Paul en Linda trouwen, maar dat heeft nogal wat voeten in de aarde. Trouwen op de veerboot van Engeland naar Europa mag vanwege regelgeving niet, ...

De lente leek nu toch echt begonnen. Het was droog, de lucht was helderblauw, met hier en daar een wolkje. De zon scheen volop en ondanks dat het nog vroeg in het voorjaar was, was het al behoorlijk warm. Zeker op plaatsen die niet in de wind lagen. Sophie, de 1e huishoudster van mevrouw Belle de Fleurdelis, stond op een trapje te zweten bij het lappen van de ramen aan de binnenkant van de villa van Weleer. Het was niet zo’n goed moment om dit klusje aan te pakken. Niet wetend wat het voor weer zou worden, was zij aan de andere kant van de villa begonnen. Nu had zij daar een beetje spijt van. Ze had het beter andersom kunnen doen, dan had zij nu aangenaam in de schaduw staan lappen. Anderzijds had zij wel het voordeel dat ze nu precies kon zien of, en zo ja waar, er nog strepen op de ruiten stonden. Die ging zij dan te lijf met spiritus en proppen krantenpapier. Daarbij moest zij wel opletten dat ze daarvoor geen kranten pakte die mevrouw nog niet gelezen had. Meestal liep deze een paa...

Alexander Fleming is onsterfelijk geworden door zijn ontdekking van de penicilline, waarmee miljoenen mensenlevens zijn gered. Ook nu nog, al zijn er nu meer verschillende vormen van antibiotica voorhanden. Er duikt zelfs een ander gevaar op: bacteriën die resistent worden tegen diezelfde antibiotica, waardoor mensen weer overlijden aan aandoeningen die anderhalve eeuw lang gemakkelijk te genezen waren. Daarom wordt er weer actief gezocht naar middelen waar bacteriën niet resistent tegen zijn. Eeuwenlang, al sinds de oude Grieken en Romeinen, was er een tamelijk simpele behandeling voor allerlei kwalen waar de mens aan kon lijden. Van hoofdpijn, koortsen en snelle hartslag tot onregelmatige menstruatie, waterzucht, steenvorming in de blaas, zwangerschap en de pest was er één behandeling: aderlaten. Dat werd al in oude Egyptische papyri beschreven. De methode waarmee er werd adergelaten verschilde; van een sneetje in een ader maken en het bloed eruit laten lopen, tot het plaatsen van sp...

12 oktober 1956 was een grote dag voor alle vrouwen in Nederland. Op die dag werd Marga Klompé de eerste vrouwelijke minister van ons land en benoemd tot minister van Maatschappelijk Werk in het kabinet Willem Drees III. Drees kent iedereen ongetwijfeld als de ‘vader’ van de Algemene Ouderdoms Wet, die vlak daarvoor in juni 1956 was ingevoerd en iedereen van 65 jaar en ouder een inkomen gaf, als men tenminste 50 jaar in het koninkrijk woonachtig was geweest. Tegenwoordig is die leeftijd afhankelijk van de geboortemaand en kan de AOW-gerechtigde leeftijd oplopen tot 67 jaar. De emancipatie van de vrouw is een lange weg gegaan. In 1870 was Aletta Jacobs de eerste vrouw die als toehoorder aan de HBS mocht leren en een jaar later nog toestemming aan de minister moest vragen om te mogen gaan studeren. Diezelfde minister, Thorbecke, moest ook toestemming geven om de examens af te mogen leggen, waarna zij de eerste vrouwelijke arts in Nederland werd. Mede door de politieke onrust in Europa, m...

In maart 1959 kwam de eerste DAF personenauto van de lopende band. Al in februari 1958 aangekondigd op de AutoRAI, maar toen was de wagen nog niet helemaal productierijp. Desondanks werden er al 4000 bestellingen geplaatst. Het zou de eerste van een lange rij automatische modellen worden, van een internationale kwaliteit, maar met een langdurig en moeilijk imagoprobleem.  De gebroeders Van Doorne, Hub en de jongere Wim, begonnen aanvankelijk in 1928 een machinefabriekje. In die branche waren zij in Woonplaats Deurne al werkzaam geweest. Begonnen in constructiewerk, leidde dit tot het vervaardigen van opleggers. Dat werd zo succesvol dat al twee jaar later in Eindhoven een fabriek in opleggers geopend kon worden, die vanaf 1932 onder de naam Van Doorne's Aanhangwagen Fabriek, afgekort D.A.F.. Met name Hub was iemand die steeds bezig was om technische verbeteringen toe te passen en uitvindingen te doen. Zo werd er een losser ontwikkeld om spoorwegladingen over te laden en een zogenaa...

Op 25 en 26 februari werd er onder meer in Amsterdam, Zaandam en Hilversum gestaakt tegen de Jodenvervolging door de Duitse bezetter. Die had in de dagen ervoor als represaille voor de dood van WA-man Hendrik Koot in de Amsterdamse jodenbuurt met veel geweld 427 mannen opgepakt en afgevoerd naar een concentratiekamp. Zij eindigden in kamp Mauthausen. Daar werden zij onder andere in de granietgroeve tewerkgesteld, met een beruchte trap met 186 treden. Daar liet menigeen, verzwakt door mishandeling, straf, ziekte en honger, het leven, voor zover zij niet werden doodgeslagen, opgehangen of doodgeschoten. Aan de staking gingen maanden van provocaties en vechtpartijen door WA-mannen, de ‘Weer Afdeling’ van de NSB, vooraf. De Duitsers lieten dat toe en verhinderden de politie in te grijpen. In de jodenbuurt werden willekeurig mensen uit hun huis gesleurd en mishandeld op straat, ruiten ingegooid en meubilair vernield, naar voorbeeld van de Kristallnacht. Op het Rembrandtsplein werd er met de...

Dat Nederland een schaatsland pur sang is, staat buiten kijf. Er wordt al eeuwen geschaatst, zodra de winter het toelaat. Heel vroeger bond men dierenbotten onder de schoenen, zogenaamde ‘glissen’, vastgemaakt met pezen en duwde zich voort met prikstokken. Afzetten op de zijkant was onmogelijk door de vorm van de botten. Die bevatten relatief veel vet, zodat zij niet aan het ijs bleven kleven. Er zijn beschrijvingen van wedstrijden op 5 of 8 kilometer overgeleverd uit 1555. Glissen werden tot het begin van de 19e eeuw gebruikt, door wie zich geen schaatsen konden veroorloven, of door kinderen, om hen aan het ijs te laten wennen. De eerste legendarische Nederlandse schaatser was natuurlijk Jaap Eden. Op 16-jarige leeftijd won hij zijn eerste wedstrijd, 160 meter op de korte baan. In 1893, 1895 en 1896 werd hij wereldkampioen allround in respectievelijk Amsterdam, Hamar en Sint Petersburg. In 1894 haalde hij twee wereldrecords, op de vijf kilometer, dat zeventien jaar bleef staan. Ook de...

Iedere week bespreken Louis en Sophie in hun uitzending op vrijdagavond een bijzonder woord en de oorsprong ervan. Je kunt hun verhalen hier teruglezen. Vandaag het leuke woord: FLAMOES  Even was er twijfel of Louis zich vergist had en dit een recept zou zijn met een spelfout waardoor het vla-moes moest zijn? Iets als Vanillevla met perenmoes, of zoiets.  Maar dat was het niet. De bedoeling was toch echt het woord flamoes! De betekenis is het vrouwelijk geslachtsdeel en het is misscien verrassend dat het helemaal niet duidelijk waar het vandaan komt.  Er wordt door de kenners wel een verband gesuggereerd met het Duitse Möse zoals dat eind 18e eeuw wordt aangetroffen, of Mütze, dat wij kennen als ‘muts’ in de betekenis ‘domme vrouw’, maar het element fla- blijft dan onverklaard.   Er is een woord ‘plamoes’, dat dunne slappe modder betekent, maar dat heeft ook geen aantoonbaar verband. Waarschijnlijk moet dan eerder gedacht worden aan een dialectvorm van het woord...

Sophie, de 1e huishoudster van mevrouw Belle de Fleurdelis, had het druk. Het liep tegen het einde van het jaar en dan moest er van alles gebeuren. Het huis moest schier stofvrij gemaakt worden, het houtwerk overal, van de kelder tot aan de zolder (bij wijze van spreken) diende in de olie gezet, kerstversieringen opgehangen, leveranciers ontvangen en boodschappenlijsten gecontroleerd. Vers ijs in de ijskelder, de wijnen geïnventariseerd en waar nodig aangevuld. De lijst was bijna eindeloos. En dan te bedenken dat het meeste werk over drie maanden weer opnieuw gedaan moest worden in naam van de voorjaarsschoonmaak. De feestdagen waren voor Sophie niet echt een feest. Het waren de drukste dagen van het jaar en zij moest alles controleren en in de gaten houden. Als er iets mis ging of ontbrak, dan was zij degene die erop werd aangesproken. En als mevrouw iemand ergens op aansprak, dan hield zij zich niet in. Gelukkig was dit niet de eerste kerst die Sophie in goede banen moest leiden en o...

Op 11 december 1950 besloot een rechtbank in Singapore dat een 14-jarig meisje terug moest naar haar ouder in Bergen op Zoom. Dat meisje had haar ouders echter al bijna 10 jaar niet gezien en was inmiddels met een 22-jarige schoolmeester getrouwd. Het drama in een notendop. Het besluit van de rechtbank leidde in Singapore tot hevige rellen, waarbij 18 doden vielen en enkele honderden gewonden. Het was een nasleep van de vijf jaar ervoor beëindigde Tweede Wereldoorlog.   Dat meisje was Bertha Hertogh, in 1937 geboren in Tjimahi (Cimahi) op Java in toenmalig Nederlands-Indië. Haar vader was militair in het KNIL, het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger en haar moeder was van Javaans-Schotse afkomst, met een Nederlands paspoort. In 1942 wordt haar vader opgepakt en door de Japanners geïnterneerd, hij zal een van de mannen zijn die aan de Birmaspoorweg moeten werken onder erbarmelijke omstandigheden. Haar moeder trekt bij familie in, met de andere kinderen. Daar besluit zij, wellicht ...

Sophie, de 1e huishoudster van mevrouw Belle de Fleurdelis, boog zich over het stuur van haar fiets. Het was een doorsnee zwarte damesfiets, het soort dat in latere jaren een ‘omafiets’ werd genoemd, hoewel Sophie nooit oma zou worden. Met zo’n hoog stuur, waar je lekker rechtovereind op zat. Dat was over het algemeen een prima houding, behalve wanneer je, zoals nu, wind tegen had en het ook nog eens miezerde. Van die regen die je haast niet zag, maar waar je wel doornat van werd. Gelukkig had zij eraan gedacht om haar poncho mee te nemen en een regenkapje voor heur haar. De miezerregen vormde een plasje op haar poncho, waar die over het stuur hing. Daarachter zakte de poncho een beetje naar beneden, waardoor er een holletje ontstond. Wanneer er naar haar zin te veel regen zich opgehoopt had achter het stuur, gaf zij vanachter de poncho een duwtje, zodat het plasje aan de voorzijde eraf liep. Dan moest ze wel oppassen dat ze dat water niet over haar benen en schoenen kreeg. Al met al w...

Het ‘krabbertje’, officieel het veiligheidsscheermes genaamd, is al bijna 125 jaar oud. Op 15 november 1904 werd er patent op verleend in de Verenigde Staten aan King Camp Gillette. Niet alleen werd hij er miljonair door, omdat hij op elk pakje scheermesje een fotootje van zichzelf liet afdrukken, werd hij ook beroemd. Tijdens de beurscrash van 1929 verloor hij het grootste deel van zijn fortuin weer. In 1932 overleed hij op 77-jarige leeftijd. King Camp Gilette groeide op als zoon van een handelaar die gespecialiseerd was in ijzerwaren. King Camp volgde in zijn vaders voetsporen en werkte als handelsreiziger in ijzerwaren voor bedrijven in Chicago, New York en Kansas City. Ook begon hij zelf zaken uit te vinden; verbeteringen aan kranen en leidingen, waar hij ook patenten op kreeg. Tot zijn teleurstelling waren het voornamelijk anderen die daar aan verdienden. In 1891 kwam hij in dienst bij een andere uitvinder, William Painter, die de kroonkurk had bedacht. Die gaf hem een onvergetel...

Sophie, de 1e huishoudster van mevrouw Belle de Fleurdelis, zat genoeglijk een kop hete thee te drinken op de stoel van Louis, de Franse chef van mevrouw, naast het oude houtgestookte fornuis in de keuken. Zoals altijd had zij de dagelijkse klusjes achter de rug en was het tijd voor een pauze. Wanneer mevrouw op reis was, zoals nu, of in haar pied à terre in Utrecht verbleef daalde er steevast een weldadige rust over de villa van Weleer. Er was tijd om op tijd een pauze te nemen en te genieten van de goede dingen van het leven, zoals een kop hete thee naast een warm fornuis. Was mevrouw thuis, dan was het een heel ander verhaal. Dan moesten er drie maaltijden per dag worden geserveerd: een uitgebreid ontbijt, een warme lunch, tenzij het te warm was, dan mocht het een koude lunch zijn, en een diner dat uit minimaal drie gangen bestond en liefst nog eentje erbij. Tussendoor werden er dan nog kleine hapjes geserveerd bij de ochtendkoffie en de middagthee, plus iets te knabbelen bij een gl...

Zoals gebruikelijk had Sophie, de 1e huishoudster van mevrouw Belle de Fleurdelis, haar vaste schema van huishoudelijke taken in de ochtend afgewerkt. Daarnaast moest ze nog de klusjes die Hermien, de 3e huishoudster, had gedaan nalopen en eventueel de schade herstellen. Hermien was nogal vatbaar voor ongelukjes. Als zij de trap dweilde viel de emmer om of ging zij erin staan. Bij het afstoffen van de verzameling porselein van mevrouw viel er weleens iets om. Vandaar dat Sophie uit voorzorg een aantal taakjes en taken stilzwijgend op zich had genomen, om erger te voorkomen. Daarom was een kleine pauze altijd zeer welkom. Als het mooi weer was, mocht zij graag op het bankje bij de achterdeur zitten met een lekkere kop thee en iets lekkers dat door de Franse chef-kok van mevrouw, Louis, was klaargemaakt. Omdat mevrouw elke dag een keuze wilde hebben van gerechtjes en zoetigheden, bleef er altijd wel iets over. De kookkunsten van Louis waren de volgende dag vaak nog beter te genieten dan ...