Salon van Weleer

De jaren 80 van de 18e eeuw waren een roerige tijd voor ons land. De Gouden Eeuw was voorbij en de Republiek der Verenigde Nederlanden had haar machtspositie over de 7 zeeën aan de Engelsen moeten overgeven. Er was onrust en onvrede in de Republiek. Die werd deels gevoed door de Amerikaanse Vrijheidsoorlog, waarin een volk zich van het juk van de Engelse koning ontdeed. In ons land richtte die onvrede zich tegen de stadhouder, Willem V van Oranje. Het eerste teken was een anoniem pamflet, getiteld ‘Aan het volk van Nederland’, dat veel discussie losmaakte. Achteraf bleek het geschreven te zijn door de Overijsselse edelman Joan Derk van de Capellen tot den Pol, die een oproep deed voor de vrijheid van drukpers en daarmee van informatie. Dat leidde tot een stortvloed van pamfletten, boekjes en brochures, waarna er twee kampen ontstonden: de Orangisten, aanhangers van Willem V, die de status quo wilden behouden, en de Patriotten, mensen die zich burger van het land voelden en daarom ook i...

Sophie, de 1e huishoudster van mevrouw Belle de Fleurdelis in de villa van Weleer te Vollenhoven, zuchtte en pufte dat het een lieve lust had. Dat had het natuurlijk niet, want zuchten en puffen doe je niet voor je plezier, maar omdat er iets moeilijks moet worden gepresteerd. En dat was ook zo. Ze was op de fiets naar het dorp gestuurd om een paar kleine boodschapjes te halen, voor mevrouw, maar ook voor zichzelf en voor Louis, de Franse chef-kok van mevrouw. Sophie kwam niet zo vaak in het dorp, omdat de meeste boodschappen aan huis werden bezorgd. Elke week kwamen de leveranciers achterom, op ongeveer vaste tijden, met de door haar en Louis bestelde waren. Sommige leveranciers kwamen zelfs meerdere keren per week, zoals de bakker en de melkboer. Brood had nu eenmaal de nare gewoonte om oud te worden en mevrouw wilde toch het liefste vers brood. Niet dat Louis dat niet voor haar kon bakken, maar die had met alle wensen waar hij voor mevrouw aan moest voldoen al een behoorlijke dagtaa...

De mens heeft altijd willen vliegen. Dat dat niet zonder risico is, werd al duidelijk in het verhaal uit de Griekse mythologie over Icarus en zijn vader Daedalus. Daedalus was een groot architect en uitvinder, die voor koning Minos van Kreta het labyrint van Knossos ontwierp, om de Minotaurus gevangen te houden. Daarna mocht hij echter het eiland niet meer verlaten, want dan zou het geheim van het labyrint uit lunnen lekken. Om te ontsnappen maakte hij voor zichzelf en zijn zoon Icarus vleugels van was en veren. Daar mocht niet te dicht bij de zon gevlogen worden, omdat de was kon smelten. We kennen de afloop: Icarus was onvoorzichtig in zijn jeugdige overmoed, vloog te hoog en stortte neer. Een levensles was geleerd; hoogmoed komt voor de val. De broers Montgolfier, zoons van een grote papierfabrikant, werden in de 18e eeuw op een idee gebracht toen zij  een dichtgeknoopt hemd dat bij een haardvuur hing om te drogen zagen opbollen. Zij gingen aan de slag en op 4 juni 1783 gaven zi...

Inmiddels is er een hele generatie opgegroeid die de deling van Duitsland niet hebben gekend of meegemaakt. Laat staan dat zij zich de Berlijnse Muur kunnen herinneren. Zij zullen met verbazing kijken naar de opnamen van 9 november 1989, toen de Muur werd geopend en er een stroom dolblije Oost-Duitsers West-Berlijn binnenkwam, die door enthousiaste Berlijners met bloemen en omhelzingen werden ontvangen. Of naar de mensen die direct begonnen stukken uit de muur te hakken als souvenir. Hadden ze dat niet veel eerder kunnen doen? Misschien wel, maar waarschijnlijker is dat zij direct opgepakt zouden zijn door de politie, die een diplomatiek incident met de DDR niet wilden riskeren.   Na de Tweede Wereldoorlog werd Duitsland in vier zones verdeeld: een Amerikaanse, Franse, Britse en Sovjet-zone. Daarnaast werd ook de hoofdstad, Berlijn, in zones opgedeeld, hoewel de stad in zijn geheel in de zone van de Sovjet-Unie lag. Dat was zo door de leiders van de geallieerden afgesproken tijdens...

Was het op 6 juni jongstleden 62 jaar geleden dat de Beatles hun eerste en enige optredens deden in Nederland, in de Veilinghal in het West-Friese Blokker, op 8 augustus van dat jaar, dus ook alweer 62 jaar geleden, traden de Rolling Stones voor het eerst op in Nederland, in het Scheveningse Kurhaus. Waren de optredens van de Beatles één groot feest, met als feestelijk hoogtepunt hun rondvaart door de Amsterdamse grachten, omdat zij anders niets van ons land gezien zouden hebben dan Schiphol en de binnenkant van een aantal auto’s. Gadegeslagen door duizenden toeschouwers, waaronder veel gillende tieners. Een uitgebreide politiemacht probeerde hen tevergeefs in toom te houden. Een aantal fans sprongen in de gracht in een poging zo dicht mogelijk bij hun idolen te komen. Hoe anders zou het optreden van de Rolling Stones verlopen. Al was dit eerste optreden, in tegenstelling tot dat van de Beatles, niet hun laatste: ze zouden meer dan 40 keer ons land aandoen op allerlei tournees. Ze best...

In de glansrijke carrière van profwielrenner Wim van Est was 16 juli 1951 een hoogtepunt. Als eerste Nederlander veroverde hij in de Tour de France de gele leiderstrui. De volgende dag kwam er al een einde aan zijn tour-ambities: bij een afdaling kreeg hij in een bocht een klapband in het voorwiel en stortte vervolgens 70 meter een ravijn in. Als bij een godswonder was hij vrijwel ongedeerd, maar zijn fiets was totaal verwrongen en voor Wim was dit het einde van de Tour de France dat jaar. De val werd legendarisch en heeft in de publieke opinie alle andere overwinningen permanent in de schaduw gezet. Wim werd als tweede kind geboren in een Brabants boerengezin met uiteindelijk 17 kinderen. Ook zijn broers Piet, Kees, Toon, Leen en Nico werden wielrenners, maar geen met zoveel succes als Wim. Nico, die in het dagelijks leven Klaas werd genoemd, reed bijvoorbeeld in 1954 in de Tour, die dat jaar in Amsterdam startte. Omdat hij in de 10e etappe buiten de tijdslimiet binnenkwam werd hij ge...

Eén van de geschiedkundige feiten die haast elke Nederlander uit het hoofd kent is, naast ‘1600 Slag bij Nieuwpoort’ de moord op Willem van Oranje op 10 juli 1584 in de Prinsenhof in Delft. Ook de naam van de moordenaar is al te bekend, of beter gezegd: berucht. De naam van Balthasar Gerards heeft de eeuwen doorstaan.  Gerards werd in 1557 geboren in Vuillafans in de oostelijke provincie Franche-Comté, vlakbij Besançon. Hij kreeg een streng-katholieke opvoeding en ging op 12-jarige leeftijd studeren in Dole, waar Willem van Oranje ooit stadhouder was. Voor Gerards was het een verrader, omdat hij de kant van de protestanten had gekozen, die zich verzetten tegen de Spaanse overheersing van Nederland door koning Filips II, zoon van Karel V. Filips liet Willem in 1580 vogelvrij verklaren na zijn bekendmaking dat hij de vervolging van de protestanten fout vond en ontzegde Willem de toegang tot de Nederlanden. Gerards nam zich direct voor Willem te doden toen hij in 1581 van de vogelvrij...

Op 1 juli 1862 werd in Nederland officieel de slavernij afgeschaft. Dat was tamelijk laat. Engeland schafte die in 1834 af en in Portugal en Portugees Indië gebeurde dat al in 1761. De slavenhandel was in 1815 al afgeschaft, ook later dan in Engeland dat dit in 1806 al deed. In de Verenigde Staten was het onder meer aanleiding tot een jarenlange burgeroorlog. Het einde van de slavernij werd tenslotte, bijna 50 jaar later, ingeluid met het ondertekenen door koning Willem III van de zogenaamde ‘Emancipatiewet’, waarmee ongeveer 35.000 slaven in Suriname en 12.000 slaven op de Nederlandse eilanden in het Caribisch gebied hun vrijheid kregen, zij het niet van harte. Nederlandse slavenhouders en plantage-eigenaren, veelal woonachtig in Nederland, waren bang dat de economie in de koloniën zou instorten wanneer al die mensen opeens vrije burgers werden. Daarom bleven de slaafgemaakten verplicht nog 10 jaar doorwerken op de plantages, tegen een minimale vergoeding. Verder kregen alle eigenaren...

Het was schroeiend heet in de villa van Weleer. De zon scheen al dagen onvermoeid op haar toppunt. Het leven was gaandeweg vertraagd. Iedereen deed wat er gedaan moest worden, maar in een veel lager tempo dan gebruikelijk. Het personeel stond extra vroeg op, om gebruik te maken van de uren dat het nog niet te warm was om te bewegen. Bovendien werd er van de heetste uren van de dag gebruik gemaakt om wat slaap in te halen, die er in de nacht bij was ingeschoten, omdat de hitte nog steeds te groot was om in slaap te vallen. Sophie, de 1e huishoudster van mevrouw Belle de Fleurdelis, de hoofdbewoner van de villa van Weleer, had het wat dat betreft niet getroffen met haar personeelszolderkamertje onder het dak. Daar bleef de hitte het langst hangen, dus waren de nachten vermoeiender dan de dagen. Om bij te komen bleef de huishoudster weleens een tijd langer in de ijskelder rondhangen dan strikt noodzakelijk was. In die kelder, de diepste plek van de villa, werden vlees, groenten en zuivel ...

Het was een stralende dag. Sophie, de 1e huishoudster van mevrouw Belle de Fleurdelis, was na het uitvoeren van de gebruikelijke huishoudelijke taken naar de keuken afgezakt. Nu deed zij dat meestal als het tijd was voor een pauze, om even een fijne kop koffie of thee te nuttigen met de Franse chef-kok van mevrouw, Louis. Die had dan meestal ook iets lekkers erbij om op te smikkelen. Ofwel iets dat versgebakken uit de oven van het oude, vertrouwde, houtgestookte fornuis kwam, ofwel iets dat van gisteren was overgebleven. En als men Sophie mocht geloven, waren die versnaperingen van gisteren vaak nog lekkerder dan de dag ervoor. Dan hadden alle smaken op elkaar in kunnen werken.   Het was niet alleen vandaag een mooie dag. De afgelopen dagen waren ook erg mooi geweest, al was het toen niet zó warm als nu. In de keuken stonden dan ook alle ramen tegen elkaar open om een beetje een koele luchtstroom te genereren. Het werkte maar gedeeltelijk. Een gevolg van het mooie ...

  Sinds 1975 is iedereen verplicht in de auto een gordel te dragen. Dat ging niet van harte. Diverse reclamecampagnes van het aloude Postbus 51 moesten de mensen ervan doordringen dat het dragen van een gordel levensreddend kon zijn. Daarvoor was er om te beginnen een naamsverandering nodig; eerst heetten ze ‘veiligheidsgordels’. Automobilisten vonden dat zij wel zelf voor de veiligheid zorg konden dragen. Maar dat is buiten de andere verkeersdeelnemers gerekend. Geen enkele automobilist gaat van huis met het idee ‘laat ik vandaag eens een vreselijk ongeluk krijgen’, en toch gebeuren zij dagelijks. De uitvinding van de veiligheidsgordel is de Britse luchtvaartpionier George Cayley. De gordel was er dus al voor de auto en zelfs voor het vliegtuig. Cayley, ook uitvinder van de rupsband, experimenteerde met zweefvliegtuigen: grote vleugels met een karretje eronder in de vorm van een bootje. Die konden vliegend van een heuvel afdalen. Om de piloot te beschermen werd er een gordel gebru...

RECEPT VAN WELEER  Feta en olijvencake Sophie, de eerste huishoudster van mevrouw Belle de Fleurdelis, was op haar oude vertrouwde fiets, haar ‘coursier en acier’ zoals de Franse chef-kok van mevrouw, Louis, het noemde, onderweg naar het dorp. Ze had dat eens aan mevrouw gevraagd, wat de betekenis daarvan was. Belle was nu eenmaal wat beter onderlegd in het Frans dan Sophie. Die had al op jonge leeftijd de schoolbanken moeten verruilen voor een betrekking bij een mevrouw. Dat had zij eigenlijk best jammer gevonden, maar zo lagen de kaarten nu eenmaal. Bovendien hadden vader en moeder dan één mond minder te voeden in het karige huishouden dat zij voerden. Aan de andere kant had zij in de loop der jaren een heleboel opgestoken in het huishouden van de financieel zeer goed voorziene Belle de Fleurdelis. Niet alleen hoe zo’n huishouden reilde en zeilde, ook de avonturen die mevrouw had beleefd openden haar ogen voor wat er buiten de villa van Weleer plaatsvond. Plus de bijzondere mense...

Kookboeken zijn er in alle soorten en maten, vaak geschreven door ‘keukenmeiden’ met namen als ‘Betje’ of ‘Aaltje’, maar de eerste vrouw die een kookboek uitgaf onder haar eigen naam, was Rijntje Biljardt in 1840. Toen verscheen ‘Rijntje Biljardt, de door veeljarige ondervinding geleerde keukenmeid’ met als ondertitel ‘Verzameling van onderrichtingen hoe men teh moet aanleggen om op eene zuinige en smakelijke wijze in het huishouden gebruikelijke spijzen toe te bereiden, zoowel wat het koken, braden en stooven betreft, als het droogen en bereiden van confituren, enz.’ Een kookboek dat niet alleen chique gerechten bevat, maar ook het voedsel voor de meer eenvoudige dis.  Het is aannemelijk dat zij niet alle gerechten zelf bedacht heeft, aangezien sommige recepten in verschillende oude uitgaven terugkomen. Die zijn wellicht overgenomen uit de verschillende kookschriftjes die in de huizen waar zij kookte gebruikt werden, oude familierecepten gebruikte en haar eigen bedachte gerechten ...

1 Aprilgrappen zijn internationaal, in Frankrijk heet het ‘poisson d’avril’, Aprilvis, in Engelstalige landen ‘April Fools’ Day’ en in Rusland heet het ‘День Дурака’, Dyen Doeraka’, Dag van Dwaasheid. Over de oorsprong van de 1 aprilgrap bestaan veel verschillende verhalen. Er wordt gedacht dat de overgang van de Juliaanse naar de Gregoriaanse kalender in 1582 de oorsprong was, toen Nieuwjaar werd verplaatst van de periode van 25 maart tot 1 april naar 1 januari. Wie dit weigerde te accepteren of vergat kreeg grappige presentjes of werd uitgenodigd voor niet-bestaande feestjes. In Nederland wordt vaak gedacht dat het te maken heeft met het ontzet van Den Briel op 1 april 1572, oorsprong van het gezegde ‘Op 1 april verloor Alva zijn bril’. De gevreesde Hertog van Alva was door Filips II van Spanje met een leger naar de Lage Landen gestuurd om het verzet van de protestanten te breken. Bij Den Briel begonnen de Geuzen aan de opmars.  Waarschijnlijker is dat het is ontstaan uit het Fra...

Het zal u wellicht niet ontgaan zijn dat het deze week 50 jaar geleden is dat de opnamen voor de epische oorlogsfilm ‘A bridge too far’. Het zou destijds met een budget van 25 miljoen dollar de duurste film aller tijden worden. Voor Nederland was het een ongekende invasie van wereldberoemde sterren die allemaal aan de film meewerkten. Daarnaast werden er elke dag honderden figuranten ingezet voor de diverse massascènes. Het script voor de film was geschreven naar het boek van de Iers-Amerikaanse schrijver Cornelius Ryan. Die werkte in 1941 als journalist in Londen bij de Daily Telegraph, waar hij de luchtoorlog in Europa voor versloeg. Toen Amerika zich in de oorlog mengde vloog hij onder meer mee met 14 bombardementsmissies van de Amerikaanse luchtmacht. Later voegde hij zich bij het 3e Leger onder leiding van generaal George Patton en volgde daar de verrichtingen in Europa tot het einde van de oorlog in 1945. Na het verzamelen van informatie en het afnemen van meer dan 1000 interview...

Het bezoek van Kiki, de Indische collega van Louis, de Franse chef-kok van mevrouw Belle de Fleurdelis in de villa van Weleer, (zie Recept van Weleer 238) was uitgelopen op een bijzonder gezellige avond. Na het verorberen van de romige kip in pindasaus, naar recept van dezelfde Kiki, was er een jolige sfeer ontstaan. De twee mannen haalden herinneringen op aan de tijd dat zij samen hadden gewerkt in de keuken van een baron en barones in Parijs. Aan de bijzondere gerechten die zij voor feestelijke gelegenheden klaar hadden gemaakt, de liflafjes waar mevrouw de barones zo van hield en het bijzondere gezelschap waar zij in hadden verkeerd.  Dat waren niet alleen de gasten die door de heer en mevrouw des huizes werden ontvangen, ook het personeel dat in en rond het paleisachtige gebouw werkzaam was. De eenogige tuinman, bijvoorbeeld, die de naar 17e-eeuws voorbeeld ingerichte tuinen om het huis moest onderhouden. Omdat hij door het gebrek van een oog moeite had met het zien van diepte,...