Alexander Fleming is onsterfelijk geworden door zijn ontdekking van de penicilline, waarmee miljoenen mensenlevens zijn gered. Ook nu nog, al zijn er nu meer verschillende vormen van antibiotica voorhanden. Er duikt zelfs een ander gevaar op: bacteriën die resistent worden tegen diezelfde antibiotica, waardoor mensen weer overlijden aan aandoeningen die anderhalve eeuw lang gemakkelijk te genezen waren. Daarom wordt er weer actief gezocht naar middelen waar bacteriën niet resistent tegen zijn.
Eeuwenlang, al sinds de oude Grieken en Romeinen, was er een tamelijk simpele behandeling voor allerlei kwalen waar de mens aan kon lijden. Van hoofdpijn, koortsen en snelle hartslag tot onregelmatige menstruatie, waterzucht, steenvorming in de blaas, zwangerschap en de pest was er één behandeling: aderlaten. Dat werd al in oude Egyptische papyri beschreven. De methode waarmee er werd adergelaten verschilde; van een sneetje in een ader maken en het bloed eruit laten lopen, tot het plaatsen van speciaal daarvoor gekweekte bloedzuigers en het plaatsen van koppen.
Daarbij werden glazen of koperen bollen licht verhit en op de huid geplaatst. De afkoelende lucht vormde een vacuüm en via sneetjes in de huid werd er bloed naar buiten getrokken. ‘Koppen’ of ‘cupping’ wordt nog steeds in alternatieve geneeswijzen toegepast, al mogen er geen sneetjes meer gemaakt worden.
In de 18e eeuw begon het langzaam door te dringen dat aderlating meestal voor meer problemen zorgde dan het oploste. Bekend is het geval van de Amerikaanse president George Washington bij wie vanwege een keelpijn in een paar uur tijd bijna 80% van de totale hoeveelheid bloed werd afgenomen. Overbodig te zeggen dat hij nog dezelfde avond overleed. De Franse medicus François-Joseph-Victor Broussais (1772-1838) stond wegens het overvloedig gebruik van bloedzuigers bekend als ‘de vampier der geneeskunde. In een karikatuur werd hij afgebeeld als zeggende dat er nog 50 bloedzuigers geplaatst moesten worden, hoewel de patiënt meldde geen druppel bloed meer te hebben.
In 1928 was de Schotse boerenzoon Fleming onderzoek aan het doen naar stafylokokken. Er doen verschillende versies van de ontdekking de ronde, maar het komt erop neer, dat na een korte vakantie Fleming ontdekt dat in één van zijn kweekschaaltjes een schimmel is terecht gekomen, via schimmelsporen uit de lucht. Voordat hij zijn eerste impuls om het schaaltje weg te gooien volgt, kijkt hij er nog even naar onder de microscoop en ziet dat rond de plaats waar de schimmel is gegroeid de stafylokokken zijn verdwenen. De schimmel is van het soort ‘Penicillium’, vandaar dat hij de bacteriedodende stof ‘penicilline’ noemt. Het lukt hem echter niet om de stof in bruikbare hoeveelheden af te zonderen. Het spul is slecht houdbaar en de juiste scheikundige instrumenten ontbreken.
Tien jaar later, bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, werken de Australische patholoog Howard Florey en de Duitse biochemicus Ernst Chain op dat moment beiden aan de universiteit van Oxford en stuiten op een publicatie van Fleming over penicilline. Het lukt hen de bacteriedodende stof af te zonderen en redden een aan bloedvergiftiging lijdende politieman in 1940 als eerste met penicilline. De stof wordt zo snel mogelijk in massaproductie genomen en redt menig soldatenleven. In 1944 wordt Fleming geridderd en een jaar later krijgen Fleming, Florey en Chain de Nobelprijs voor de geneeskunde. Uiteindelijk overlijdt Fleming op 11 maart 1955 thuis aan een hartstilstand.
Reacties
Een reactie posten