Op 11 december 1950 besloot een rechtbank in Singapore dat een 14-jarig meisje terug moest naar haar ouder in Bergen op Zoom. Dat meisje had haar ouders echter al bijna 10 jaar niet gezien en was inmiddels met een 22-jarige schoolmeester getrouwd. Het drama in een notendop. Het besluit van de rechtbank leidde in Singapore tot hevige rellen, waarbij 18 doden vielen en enkele honderden gewonden. Het was een nasleep van de vijf jaar ervoor beëindigde Tweede Wereldoorlog.
Dat meisje was Bertha Hertogh, in 1937 geboren in Tjimahi (Cimahi) op Java in toenmalig Nederlands-Indië. Haar vader was militair in het KNIL, het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger en haar moeder was van Javaans-Schotse afkomst, met een Nederlands paspoort. In 1942 wordt haar vader opgepakt en door de Japanners geïnterneerd, hij zal een van de mannen zijn die aan de Birmaspoorweg moeten werken onder erbarmelijke omstandigheden. Haar moeder trekt bij familie in, met de andere kinderen. Daar besluit zij, wellicht vanwege de oorlogssituatie, of door geldgebrek, Bertha bij een Maleisische vrouw onder te brengen, Chi Aminah. Die heeft een goede verstandhouding met Bertha, neemt haar liefdevol op en geeft haar een opvoeding in haar moslimcultuur.
Na de oorlog worden de ouders en hun andere kinderen gerepatrieerd naar Nederland, naar Bergen op Zoom. De vader blijft zoeken naar Bertha, die inmiddels Nadra binte Ma'arof heet. Na vier jaar krijgt hij van een Engelse officier een tip en vindt zijn dochter. Chi Aminah en zijn dochter wonen inmiddels in Singapore, waar zij naartoe zijn verhuisd omdat Aminah bang was dat Bertha tijdens de bersiap gevaar liep vanwege haar Europese uiterlijk. In een eerste rechtszaak wordt door de Britse rechter, Singapore stond destijds onder Brits gezag, aan haar Nederlandse ouders toegewezen. Dit vonnis wordt in hoger beroep afgewezen.
Als blijkt dat Bertha is uitgehuwelijkt aan een 22-jarige onderwijzer, Mansoor Adabi, wordt in een nieuwe rechtszaak Bertha opnieuw aan haar ouders toegewezen, vanwege het feit dat Bertha volgens de Nederlandse wet minderjarig is. Omdat de vader indertijd niet in het afstaan gekend was, is een adoptie ongeldig: Bertha moet terug naar Nederland. Zij wordt opgevangen in een katholiek klooster, wat tot volkswoede leidt; een moslima wordt door christenen gegijzeld. De avond dat de rellen uitbreken wordt Bertha door een KLM-vliegtuig opgehaald en naar Nederland gevlogen.
In Nederland staan duizenden mensen haar op te wachten. De aanpassing was voor het meisje erg zwaar, zij sprak alleen nog Maleis. Ze krijgt thuis les van een non en gaat naar school en bekeert zich tot het katholicisme. Als zij 22 is, trouwt zij met Johan Wolkenfelt, waar zij 10 kinderen mee krijgt. Samen runnen zij een café, Vriesland, aan de Steenbergsestraat. In 1976 staat zij voor het gerecht met nog drie anderen, beschuldigd van het samenspannen tot moord op Johan. Zij wordt vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs. Ze scheidt van Johan en trouwt later één van de mannen waarmee zij voor de rechter stond. Dit huwelijk houdt, evenals het volgende, niet lang stand. In 2009 overlijdt zij op 72-jarige leeftijd aan de gevolgen van leukemie
In Maleisië en Singapore is Bertha een icoon in de strijd tegen het Westerse imperialisme. Er zijn theaterstukken over haar leven gemaakt en in 2014 maakt de zender Channel NewsAsia een documentaire over de gebeurtenissen in 1950 die in Singapore 'Days of Rage' worden genoemd. In 1999 keerde zij voor het maken van de televisiedocumentaire "De Affaire" voor het eerst terug naar Maleisië.
Reacties
Een reactie posten